Boleslaw Matuszewski ve Belgesel Fikri

Polonyalı Boleslaw Matuszewski (1856- 1929?) sinemanın belgesel potansiyeli üzerine ciddi olarak düşünen ve yazan ilk kişi sayılabilir. 1898 yılı kadar erken bir tarihte belgesel önem taşıyan filmler için bir arşiv oluşturulmasını önermişti.

Matuszewski' nin hayatı hakkında pek az şey bilinmekle birlikte, kendisinin sinemayla ilk temasının Lumiére' lerin St.Petersburg' daki işletmesi vasıtasıyla olduğu anlaşılıyor. 1898 yılının Ocak ayında Fransa Cumhurbaşkanının Rusya' ya ziyareti sırasında Bismarck, onuruna yapılan bir resmi geçitte Fransız devlet adamının selam vermediği gerekçesiyle yaptığı protesto ile neredeyse uluslararası bir gerginliğe yol açacaktı. Matuszewski' nin çekmiş olduğu film olayın aslında böyle gerçekleşmemiş olduğunu kanıtlayarak bir diplomatik krizin oluşmasını engelledi.

Aşağıdaki pasaj 1898 yılında Matuszewski' nin Paris' te yayınladığı “ Une nouvelle

Source de I'historie ( Tarihin Yeni Bir Kaynakçası ) ” adlı kitapçığından alıntıdır:
Bayım, uygulanmaya hazır ve ilgilenmenizi dilediğim bir projeye dikkatinizi çekmeme izin verin. Bu, sinematografik belgelerin oluşturacağı bir koleksiyonu saklamak için uygun bir mekanın sağlanmasıyla ilgili bir proje.

Başlangıçta kaçınılmaz olarak kısıtlı olacak olan bu koleksiyon, hareketli görüntülere olan merakımızın manzara görüntüleri veya fantastik filmler gibi basit eğlencelerin ötesine geçerek belgesel niteliği olan eylem ve görüntülere kaymasıyla, sıradışı insan ve olayların görüntülerinin yerini kamu ve ulusal hayatın hareketli görüntülerinin almasıyla giderek gelişecektir. Basit bir hobi olan hareketli fotoğrafçılık da böylece geçmişi ‘ araştırmak- incelemek- öğrenmek' için saygın bir yöntem haline gelecektir. Dahası, geçmişe tutacağı ışık ile bazı önemli noktalarda araştırma yapma gereğini bile ortadan kaldıracaktır.

Belki sinematograf hikayenin tamamını vermiyor olabilir. Ancak verdiği kadarı tartışmasız ve mutlak bir gerçektir. Normal fotoğraflarda rötuş ile görüntüyü değiştirmek mümkündür, ancak binlerce karede rötuşlamayı birebir aynı şekilde yapmayı deneyin! Hareketli fotoğrafların kendine özgü bir karakteri ve başka bir yerde bulunmayan bir mutlaklığı vardır. O gerçek görgü tanığı ve yanılmazdır. Sözel geleneği kontrol altına alabilir ve iki insan birbirlerine zıt iddialarda bulunurlarsa doğru söyleyenin kim olduğunu kanıtlayarak yalancıyı susturabilir. Her evresi sinematograf tarafından filme alınmış bir askeri veya deniz manevrasını düşünelim. Bir tartışma başlarsa kısa zamanda çözüme ulaştırılabilir. İki yer arasındaki mesafeyi matematiksel bir kesinlikle gösterebilir. Sıklıkla olayın geçtiği saat, mevsim ve hava koşulları ile ilgili bilgileri de net bir biçimde gösterir. Bir cismin uzaktaki ufuk çizgisinden başlayan farkedilemeyecek hareketini perdedeki en yakın noktaya kadar yakalayabilir. Özetle, diğer tarihi belgelerin de bu denli güvenilir ve doğru deliller olmasını gönül arzu ederdi.

Kaynak: Imagining Reality: The Faber Book Of Documentary

Kevin Macdonald - Mark Cousins
Çeviren: Peri Johnson

GÜNCEL
Zorunlu Bir Açıklama
Uğur Kutay

2. TÜRKİYE-YUNANİSTAN
BELGESEL FİLM FESTİVALİ

Sözlü Tarih Atölyesi: "Muğla'da Güz Baharı"
Bahriye Kabadayı

Muğla Yolculuğundan Notlar
Ümit Kıvanç

Sözlü Tarih Açısından Yararlı Bir Buluşma
Şehbal Şenyurt

Bir de Duyurulabilseydi..
Mihriban Tanık

MEDIMED 2005

Proje Sunumu İçin Püf Noktaları
Sezgin Türk

TORİNO FİLM FESTİVALİ 2005

Bir Şehir, İki Film, Bir Müze
Necati Sönmez